Bij usability testen kijk je hoe echte mensen echte taken proberen uit te voeren in je product, website of prototype. Je noteert waar ze twijfelen, verdwalen of opgeven. Het vertelt je of het ontwerp werkt, niet of mensen het product willen.
Belangrijkste punten
- Geef mensen een realistische taak en kijk toe. Leg niets uit en help niet.
- Ongeveer vijf gebruikers per ronde vinden meestal de grootste problemen.
- Bij gemodereerde tests kun je live vragen stellen. Ongemodereerde tests zijn makkelijker op grote schaal te doen.
- Vraag direct na de taak wat mensen verwarde, nu ze het nog weten.
Wat usability testen je laat zien
Analytics kunnen je vertellen dat de helft van je bezoekers bij stap drie afhaakt. Niet wat daar gebeurde. Usability testen wel.
In een gemiddelde test zie je bijvoorbeeld dat:
- Mensen de hoofdknop niet zagen, omdat die op een laptop pas na scrollen in beeld kwam.
- Het label “Werkruimte” ze niets zei. Ze zochten naar “Account”.
- Ze een hele vraag in de zoekbalk typten, alsof het een chat was.
- Ze op het logo klikten om naar de startpagina te gaan en op een marketingpagina belandden.
Niets daarvan zie je terug in een funnelgrafiek. Usability testen is één onderdeel van breder gebruikersonderzoek, en het is het onderdeel dat het ontwerp zelf toetst.
Wanneer je een usability test doet
Je kunt in bijna elke fase testen. Hoe eerder, hoe goedkoper.
- Voordat je bouwt. Test een schets of een klikbaar prototype. Een tekening aanpassen kost een paar minuten.
- Voor een lancering. Check een nieuwe flow met echte gebruikers voordat iedereen hem ziet.
- Na een lancering. Test als analytics een afhaakmoment laten zien dat je niet kunt verklaren.
Gemodereerd vs ongemodereerd usability testen
De eerste keuze is of iemand de sessie live begeleidt.
| Gemodereerd | Ongemodereerd | |
|---|---|---|
| Hoe het werkt | Een begeleider leidt de sessie, op locatie of via een call | Mensen doen de taken alleen terwijl een tool ze opneemt |
| Sterk punt | Je kunt ter plekke vervolgvragen stellen | Snel en goedkoop uit te voeren met veel mensen |
| Zwak punt | Traag, en beperkt door je agenda | Je kunt niet vragen waarom iemand stilviel |
| Ideaal voor | Vroege prototypes en complexe flows | Bekende flows checken en versies vergelijken |
Veel teams gebruiken allebei. Gemodereerde sessies voor vroege ideeën, ongemodereerde tests om de verbeteringen later te checken.
Gangbare methodes voor usability testen
- Taakgerichte test:
Geef een realistisch scenario, zoals “Je wilt opzeggen voor je volgende verlenging”, en kijk hoe iemand het probeert.
- Hardop denken:
Vraag mensen hardop te zeggen wat ze denken terwijl ze bezig zijn. Zo hoor je wat ze bij elke stap verwachten.
- Eerste-kliktest:
Laat een scherm zien en vraag waar ze zouden klikken om iets te doen. Een verkeerde eerste klik betekent vaak een mislukte taak.
- Vijfsecondentest:
Laat een pagina vijf seconden zien en vraag wat ze zich herinneren. Goed voor landingspagina's en dashboards.
- Tree test:
Test je menustructuur met alleen platte tekstlabels, voordat je de schermen ontwerpt.
Zo doe je een usability test
Kies één flow en één doel
Houd het smal. “Kan een nieuwe gebruiker een collega uitnodigen?” is een goed doel. “De app testen” niet.
Schrijf drie tot vijf taken
Gebruik de woorden van je gebruikers, niet de labels uit je interface. Zeg “deel dit rapport met je leidinggevende”, niet “klik op Delen”.
Zoek de juiste mensen
Kies mensen die lijken op je echte gebruikers, het liefst vijf per type gebruiker. Collega's weten te veel om nuttig te zijn.
Kijk toe en zwijg
Lees de taak één keer voor en laat ze dan hun gang gaan. Vragen ze “Doe ik het goed zo?”, antwoord dan “Wat zou je doen als ik er niet was?”
Vraag wat ze verwarde
Vraag direct na elke taak waar ze twijfelden en wat ze verwachtten. Het geheugen vervaagt snel.
Rangschik, los op en test opnieuw
Sorteer problemen op hoe erg ze mensen blokkeren en hoeveel mensen ertegenaan lopen. Los de ergste op en doe dan nog een ronde.
Hoeveel gebruikers je nodig hebt
Uit het bekende onderzoek van Jakob Nielsen bleek dat zo'n vijf gebruikers de meeste problemen in één flow vinden. Daarna herhalen nieuwe sessies vooral wat je al hebt gezien.
Aan dat getal zitten twee haken. Het geldt per type gebruiker, dus een product met beheerders en dagelijkse gebruikers heeft er van elk vijf nodig. En het gaat ervan uit dat je dingen oplost en opnieuw test. Heb je betrouwbare cijfers nodig, zoals een voltooiingspercentage dat je kunt rapporteren, dan heb je veel meer mensen nodig.
Klein en vaak wint van groot en zelden. Elke twee weken vijf gebruikers maakt je product sneller beter dan één groot onderzoek per jaar.
Veelgemaakte fouten
De gebruiker sturen. “Kijk eens rechtsboven” of zelfs een snel “mooi” na een goede klik verandert wat iemand doet. Schrijf je taken op en houd je eraan. Deze voorbeelden van sturende vragen laten zien wat je moet vermijden.
Testen met je eigen team. Collega's kennen het jargon en de snelkoppelingen. Ze vliegen door taken waar je klanten op stuklopen.
“Kun je het” mengen met “vind je het leuk”. Iemand kan elke taak afronden en het product toch niet willen. Test eerst de usability. Bewaar vragen over behoeften en waarde voor gebruikersinterviews.
Alles tegelijk oplossen. Niet elke klacht blokkeert. Eén persoon die helemaal vastloopt, weegt zwaarder dan vijf mensen die zich een beetje ergeren aan een kleur.
Hoe Diaform je helpt
Diaform neemt geen schermen, klikken of taken op. Gebruik daarvoor je gewone testtool of een live sessie. Waar Diaform goed in is, is het gesprek daarna.
Stuur mensen een link zodra ze een taak of een flow zoals de onboarding hebben afgerond. De AI-agent vraagt wat hen verwarde, waar ze twijfelden en wat ze verwachtten. Zegt iemand “het was een beetje verwarrend”, dan vraagt hij welk deel. Elk gesprek wordt samengevat, zodat je leest wat er misging zonder met iedereen een call in te plannen. Bekijk hoe teams het gebruiken voor usability testen, of start een gratis proefperiode.
